Antisemitisme is in toenemende mate zichtbaar online. Via sociale media en andere platforms kan antisemitisme zich snel en op grote schaal verspreiden.
Onderzoek van de Utrecht Data School laat zien dat in 2022 in Nederlandstalige online berichten ruim 200.000 antisemitische uitingen werden gevonden – meer dan 11% van alle berichten over het jodendom.
Het Meldpunt Online Discriminatie ontving in 2024 50% meer meldingen van online antisemitisme. Tegelijk verschuift het probleem van traditionele websites en forums steeds meer naar sociale media zoals X, Instagram, Telegram, YouTube en TikTok.
Online antisemitisme kent verschillende verschijningsvormen: in tekst en afbeeldingen, maar ook in video’s, audio en door AI gegenereerde content. Het uit zich onder meer in de verspreiding van complottheorieën, ontkenning of bagatellisering van de Holocaust en haatzaaiende uitingen of aanzetten tot geweld. Deze uitingen zijn soms openlijk, maar veelal wordt antisemitisme impliciet uitgedrukt door het gebruik van gecodeerde taal, dubbele betekenissen, hondenfluitjes en complottheorieën.
Aanpak en regelgeving
De bestrijding van online antisemitisme maakt deel uit van breder beleid tegen online discriminatie. Meerdere ministeries werken hieraan samen, in afstemming met de NCAB en de Nationaal Coördinator Discriminatie en Racisme (NCDR).
Op Europees niveau biedt de Digital Services Act (DSA) een belangrijk kader. Platforms zijn verplicht meldingen van illegale content mogelijk te maken, deze te beoordelen en waar nodig te verwijderen. Ook moeten ze transparant zijn over hun moderatie. Toezichthouders kunnen boetes opleggen wanneer platforms tekortschieten. Zo kan online antisemitisme effectiever worden aangepakt.
Melden en tegengaan
Online antisemitisme kan worden gemeld bij het Meldpunt Online Discriminatie. Het meldpunt beoordeelt meldingen en kan platforms verzoeken de content te verwijderen.
Effectieve bestrijding vereist een combinatie van handhaving, toezicht en maatschappelijke normstelling. Daders moeten via het strafrecht worden aangepakt, platforms moeten de wet naleven, en samenleving en instellingen moeten antisemitisme consequent afwijzen.
De NCAB ondersteunt deze aanpak door het probleem te agenderen, samenwerking te versterken en kennis te delen – zowel binnen Nederland als internationaal. Zo wordt de strijd tegen online antisemitisme structureel en zichtbaar gemaakt, met als doel een veiligere digitale omgeving voor iedereen.